Στωϊκή Διδασκαλία


Η Νευρολογία των Ελληνιστικών χρόνων: Η εναρμόνισις της φιλοσοφίας μετά της Επιστήμης

ΣΤΑΥΡΟΣ Ι. ΜΠΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ

Αριστοτέλειον Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης

Αι αρχαί της Στωϊκής διδασκαλίας (The morals of Stoic Philosophy & Teaching)

Ο Ζήνων επίστευεν ότι το υπέρτατον αγαθόν διά την ανθρωπίνην ψυχήν είναι η Ευδαιμονία, η οποία στηρίζεται εις την εδραίωσιν του βίου επί των αρετών. Αρετή δε είναι η αρμονική διάθεσις, η έχουσα ιδίαν υπόστασιν και μη απορρέουσα από τον φόβον, την ελπίδα ή από εξωτερικούς παράγοντας. Εις αυτήν στηρίζεται η έννοια της ευδαιμονίας δεδομένου ότι η αρετή αποβλέπει εις την επίτευξιν της ψυχικής αρμονίας, εκ της οποίας εκπηγάζει η ευδαιμονία. Αι αρεταί εφ΄όσον συμβάλλουν εις την απόκτησιν της ευδαιμονίας καθίστανται μέσα ή οδοί της πορείας του ανθρώπου, όταν όμως συμπληρώνουν την ευδαιμονίαν και αποτελούν αναπόσπαστον μέρος αυτής, τότε αποτελούν σκοπόν της πορείας του. Εκ των αρετών ωρισμέναι προηγούνται, ως πρωταρχικαί και ωρισμέναι αποτελούν συνάρτησιν ετέρων αρετών.

Πρωταρχικαί αρεταί είναι η φρόνησις, η ανδρεία, η δικαιοσύνη, η σωφροσύνη από τις οποίες απορρέουν η μεγαλοψυχία, η εγκράτεια, η καρτερία, η αγχίνοια, η ορθή βούλησις και η ικανότης προς λήψιν λογικών και ευστόχων αποφάσεων. Το αγαθόν κατά τους στωϊκούς καθορίζεται ως η φυσική τελειότης του λογικού όντος ως λογικού (τοτέλειον κατά φύσιν λογικού ως λογικού).

Η νοητική παράστασις αποτυπώνεται εις την ψυχήν όπως αποτυπώνεται το σχήμα του δακτυλίου επί κηρίνης επιφανείας. Αι νοητικαί διεργασίαι είναι καταληπταί εφ΄ όσον αναφέρονται εις πραγματικάς εννοίας ή παραμένουν ακατάληπτοι, εφ΄όσον ανάγονται εις τον κόσμον της φαντασίας. Κριτήριον της αληθείας είναι η άμεσος σχέσις μίας εννοίας προς την πραγματικότητα. Εις το “Περί ανθρώπου φύσεως”, ο Ζήνων διατείνεται ότι ο τελικός σκοπός των προσπαθειών είναι να ζήση ο άνθρωπος συμφώνως προς τας αρχάς της φύσεως, δεδομένου ότι η φύσις καθ’ εαυτήν οδηγεί τον άνθρωπον εις την αρετήν. Κατ΄ επέκτασιν, η ευτυχία αποτελεί συνάρτησιν του εναρέτου βίου, ήτοι του βίου του ευθυγραμμισμένου προς τας αρχάς της φύσεως.

Κατά τον Ζήνωνα η ιδανική πολιτεία στηρίζεται εις την ηθικήν τελείωσιν των πολιτών αυτής. Επίστευεν και εδίδασκεν ότι δεν έχει αξίαν η ανέγερσις ναών άλλα αξίαν έχει η βίωσις του θείου εις την ψυχήν του ανθρώπου, δεδομένου ότι ο Λόγος είναι θείον στοιχείον δυνάμενον να βιωθή και υπό των ανθρώπων.

Διά τους στωϊκούς υφίσταται ουσιώδης σχέσις μεταξύ της ουσίας και της ποιότητος και υφίσταται σταθερά τάσις των επί μέρους σωμάτων να διατηρούν ιδίαν ταυτότητα (την οικείαν ουσίαν και το ιδίως ποιόν). Την συνεκτικήν δράσιν, εν μέσω των όντων, αλλά και εις τον χώρον του μικροκόσμου, ασκεί το πνεύμα, ο τόνος του οποίου διαδραματίζει καθοριστικόν ρόλον εις τον βαθμόν και την έκτασιν της αναπτυσσομένης συνοχής. Κατά τον στωϊκόν Ποσειδώνιον, το πνεύμα ταυτίζεται προς το θείον, μίας ενεργητικής φυσικής δημιουργικής δυνάμεως, η οποία διατρέχει τα πάντα, διαμορφουμένης ούτω μίας εντόνου υλοζωικής αντιλήψεως, η οποία επέδρασεν τα μέγιστα επί της ιατρικής και ιδίως της νευρολογίας των ελληνιστικών χρόνων. Ο αυτός φιλόσοφος θεωρεί ότι ο κόσμος ομοιάζει προς έλλογον οργανισμόν, ο οποίος διοικείται υπό της προνοούσης φύσεως, η οποία παραλλήλως προς το πνεύμα συνέχει οργανικώς την ύλην και διατηρεί εις τελείαν ισορροπίαν τα συστήματα του εμβίου κόσμου. Κατά τον Κλεάνθην το θείον αποτελεί την αιτίαν της υπάρξεως των πάντων και ως δημιουργός δύναμις διοικεί τον κόσμον βάσει ενός τελείου σχεδίου.

Περισσότερα θα βρείτε σ’ αυτή τη σελίδα…